50 lessen uit 50 jaar

Dit jaar word ik 50. Ik sta sinds 2002 voor de klas als docent wiskunde en natuurkunde, en in 2009 heb ik JB-Academy opgericht. In die jaren heb ik veel geleerd over hoe mensen praten, leren en veranderen.

Voor mijn verjaardag heb ik 50 lessen opgeschreven. Elke les is een korte situatie die je vast herkent. Wil je er meer over weten, dan staat er steeds een link bij naar een artikel of een training.

50 lessen in het kort

Communiceren

1. Je hoort wat je denkt dat er gezegd wordt

Vrijdagmiddag, kwart voor vijf. Je leidinggevende loopt langs en zegt: “Heb je maandag even tijd?” Het hele weekend loop je met een knoop in je maag. Maandag blijkt dat hij je mening wil over een nieuwe collega. Hij zei één zin. De rest heb je er zelf bij bedacht.

Lees verder: Gratis NLP-training

2. Iedereen heeft zijn eigen kaart van de wereld

Twee collega’s rijden samen terug van dezelfde vergadering. “Dat ging goed,” zegt de een. De ander kijkt opzij: “Vond je? Ik vond het een ramp.” Ze zaten in dezelfde ruimte, hoorden dezelfde woorden en liegen geen van beiden. Ze hebben alleen elk op iets anders gelet.

Lees verder: Wat is NLP?

3. Eerst contact, dan de inhoud

Een docent heeft een leerling voor zich die niets zegt. Hij vraagt naar de cijfers, het huiswerk, de planning. Schouders ophalen. Dan ziet hij de voetbaltas onder de stoel en vraagt op welke plek hij speelt. Tien minuten later gaat het gesprek vanzelf over school. De vragen waren hetzelfde gebleven. Het contact was er nu.

Lees verder: Rapport maken

4. Luisteren is iets anders dan wachten tot je mag praten

Je vriendin vertelt over haar ruzie met haar zus. Halverwege weet je al wat je gaat zeggen, want jij hebt ooit iets soortgelijks meegemaakt. Je wacht op een stilte en begint. Ze knikt beleefd en zegt daarna niet veel meer. Later bedenk je dat je niet eens weet hoe het afliep.

Lees verder: Luistertechnieken bij NLP

5. Een goede vraag doet meer dan een goed advies

Je zoon twijfelt over zijn bijbaan. Je geeft hem drie goede redenen om te blijven. Hij zegt “ja, weet ik” en loopt naar boven. Een week later vraag je alleen: “Wat zou je missen als je stopt?” Hij denkt na, en een kwartier later weet hij het zelf. Jouw advies had hij al, hij miste alleen nog zijn eigen antwoord.

Lees verder: NLP-vragen stellen

6. Vraag door bij vage woorden

“De communicatie moet beter,” zegt de directeur. Iedereen knikt. De een gaat meer mailen, de ander plant extra overleggen, een derde hangt een whiteboard op. Drie maanden later is niemand tevreden. Niemand had gevraagd: wat bedoel je precies, en waaraan merk je dat het beter gaat?

Lees verder: Het NLP Metamodel

7. De een denkt in beelden, de ander in gevoel

Een makelaar laat een huis zien. “Kijk eens wat een licht, en dat uitzicht!” De koper staat stil in de woonkamer en zegt: “Ik weet het niet, het voelt niet als thuis.” De makelaar wijst nog een keer naar het raam. Ze praten langs elkaar heen, en geen van beiden heeft het door.

Lees verder: VAKOG: representatiesystemen

8. Je boodschap is wat de ander ermee doet

Je zegt tegen een collega: “Zal ik dat van je overnemen?” Jij bedoelt: ik help je graag. Zij hoort: je denkt dat ik het niet kan. De rest van de dag is ze kortaf. Je kunt volhouden dat je het goed bedoelde. Je kunt het ook de volgende keer anders zeggen.

Lees verder: De vooronderstellingen van NLP

9. Eén woord kan een gesprek dichtzetten

Een moeder kijkt naar het rapport van haar dochter. “Mooie cijfers, maar die vijf voor Frans…” Het meisje hoort alleen nog de vijf. Zeg dezelfde zin met “en”: “Mooie cijfers, en voor Frans gaan we samen kijken wat helpt.” Zelfde rapport, een heel ander gesprek.

Lees verder: NLP-taalpatronen

10. Soms werkt vaag juist beter dan precies

Een trainer staat voor een groep die vastzit. Hij kan uitleggen wat ze moeten doen. In plaats daarvan zegt hij: “Ergens weet je al wat je eerste stap is.” Het blijft even stil. Dan pakt iemand een pen. Hij heeft niets voorgezegd, en toch is iedereen aan het denken.

Lees verder: Het Miltonmodel

Jezelf

11. Falen bestaat niet, het is feedback

Je geeft voor het eerst een workshop. Na tien minuten kijkt de helft op zijn telefoon. In de auto naar huis besluit je dat dit niets voor jou is. Of je vraagt je af waar het precies misging: bij de opening, bij dat lange stuk theorie? De eerste gedachte stopt je. De tweede maakt je volgende workshop beter.

Lees verder: Boeken van Joost Baelemans, waaronder Versla jezelf

12. Je gevoel hangt aan plekken, geluiden en gewoontes

Je staat in de supermarkt en er komt een liedje op. Binnen drie tellen ben je terug in die ene zomer, met de geur van zonnebrand en al. Je hebt er niet voor gekozen, het gebeurt gewoon. Zo werkt het ook met het geluid van je werkmail op zondagavond. Het goede nieuws: wat vanzelf ontstaat, kun je ook bewust maken.

Lees verder: Ankeren in NLP

13. Hetzelfde voorval, een ander verhaal

Op een verjaardag zucht een vader: “Ze is zo eigenwijs, ze doet nooit wat je zegt.” Oma schenkt koffie in en zegt: “Mooi zo. Die laat zich later door niemand iets aanpraten.” Het kind is niet veranderd. De vader kijkt de rest van de middag toch anders naar haar.

Lees verder: Herkaderen (reframing)

14. Hoe je iets voor je ziet, bepaalt hoe het voelt

Morgen heb je een lastig gesprek. In je hoofd zie je het al: groot, dichtbij, met het gezicht van de ander recht voor je. Maak dat beeld eens klein. Zet het verder weg, haal de kleur eruit. Het gesprek is nog hetzelfde, maar je schouders zakken. Je reageert op je eigen film, nog voordat er iets gebeurd is.

Lees verder: Submodaliteiten

15. Zelfvertrouwen komt na het doen, niet ervoor

Een meisje staat op de hoge duikplank. Ze wacht tot ze durft. Achter haar groeit de rij. Het durven komt niet, hoe lang ze ook wacht. Dan springt ze toch. Ze komt boven, lacht en klimt meteen weer de trap op. Het vertrouwen kwam pas in het water.

Lees verder: NLP voor zelfvertrouwen

16. Uitstellen gaat zelden over tijd

Je moet één telefoontje plegen. Het duurt vijf minuten. Eerst werk je je mailbox bij, dan haal je koffie, dan ruim je je bureau op. Om vijf uur heb je de hele dag gewerkt en nog steeds niet gebeld. Tijd had je genoeg. Je zag op tegen wat de ander zou zeggen.

Lees verder: NLP tegen uitstelgedrag

17. Je verleden verklaart veel, maar bepaalt niets

“Ik ben nou eenmaal niet goed in wiskunde.” Vraag door en je komt uit bij één middag in groep 6, voor het bord, met een som die niet lukte en een klas die lachte. Dat is dertig jaar geleden. De volwassene van nu heeft nooit meer gecontroleerd of het nog klopt.

Lees verder: De NLP-tijdlijn

18. Kijk eerst op welk niveau het probleem zit

Een medewerker krijgt zijn werk niet af. Zijn manager stuurt hem naar een cursus timemanagement. Hij leert plannen, lijstjes maken, prioriteiten stellen. Een maand later is het weer hetzelfde. Plannen kon hij al. Hij vond dat hij tegen niemand nee mocht zeggen, en daar helpt geen agenda tegen.

Lees verder: Logische niveaus van Dilts

19. Soms is je lijf sneller dan je hoofd

Vijf minuten voor je presentatie zeg je tegen jezelf: rustig blijven. Je handen trillen gewoon door. Je hoofd weet dat er niets aan de hand is, maar je lijf heeft dat bericht niet gekregen. Bij EFT begin je daarom bij je lijf. Je tikt met je vingertoppen op een paar vaste punten op je gezicht en bovenlijf, en zegt hardop wat je dwarszit: “ik zie op tegen die zaal.” Dat heet tappen. Het kost een paar minuten, je kunt het in de gang doen en je hebt er niemand bij nodig. In één dag leer je het zo dat je het zelf kunt gebruiken bij alledaagse spanning: voor een presentatie, een sollicitatie of een lastig gesprek.

Lees verder: EFT-workshop

Zelfvertrouwen komt na het doen, niet ervoor.

— Joost Baelemans, NLP Trainer JB-Academy

Leren en lesgeven

20. Snappen is nog geen kunnen

Een leerling kijkt naar het bord terwijl de docent de som voordoet. Hij knikt bij elke stap. “Snap je het?” “Ja.” Die avond zit hij thuis voor dezelfde som en komt niet verder dan de eerste regel. Hij loog niet, hij snapte het echt. Maar hij had het nog nooit zelf gedaan.

Lees verder: Online of klassikaal NLP leren

21. Een leerling die niet oplet, heeft daar een reden voor

Achterin zit een jongen uit het raam te kijken. De docent spreekt hem aan, twee keer, drie keer. Na de les blijft hij even hangen en zegt zacht: “Ik snapte het drie weken geleden al niet meer, en toen durfde ik het niet te vragen.” Hij was niet lui. Hij was afgehaakt, en niemand had het gezien.

Lees verder: NLP voor docenten

22. Begin klein

Op 1 januari koopt iemand hardloopschoenen, een horloge en een schema voor de halve marathon. Half januari staan de schoenen in de gang. Zijn buurvrouw loopt sinds de zomer elke ochtend één rondje om het blok. Geen schema, geen horloge. Zij loopt nog steeds.

Lees verder: Online NLP-cursus

23. Een voorbeeld doet meer dan een uur theorie

Een vader legt zijn dochter breuken uit. Teller, noemer, gelijknamig maken. Ze kijkt hem aan alsof hij Chinees praat. Dan pakt hij de pizza van het aanrecht en snijdt hem in achten. “Jij drie stukken, ik twee. Hoeveel is er weg?” Ze weet het meteen. De regel had ze niet nodig, ze moest het voor zich zien.

Lees verder: NLP-voorbeelden uit het dagelijks leven

24. Een techniek is gereedschap, geen doel

Iemand komt terug van zijn eerste trainingsweekend, vol nieuwe technieken. Aan tafel stelt hij zijn vrouw drie coachvragen achter elkaar. Ze legt haar vork neer: “Ik vertelde alleen dat de trein te laat was.” Wie net een hamer heeft, ziet overal spijkers. Het vak is weten wanneer je hem laat liggen.

Lees verder: NLP-technieken

25. Wees kritisch, ook op je eigen vak

Op een verjaardag zegt iemand: “NLP, dat is toch niet bewezen?” Je kunt in de verdediging schieten. Je kunt ook zeggen: “Deels heb je gelijk. Dit weten we wel, dit weten we niet.” Het gesprek dat volgt is een stuk interessanter. En de ander gelooft daarna ook de rest van wat je zegt.

Lees verder: Werkt NLP echt?

26. Niet alles wat je ooit leerde, klopt

Jarenlang werd het in trainingen verteld: wie naar rechtsboven kijkt, verzint iets. Het stond in boeken, het klonk logisch en iedereen gaf het door. Tot onderzoekers het gingen testen en het niet terugvonden. Dan moet je kiezen: blijven vertellen wat lekker klinkt, of zeggen wat er echt van bekend is.

Lees verder: Oogpatronen in NLP: feit of fictie?

27. Lees, en ga daarna oefenen

In de keuken staat een plank vol kookboeken. Italiaans, Indiaas, bakken, slow cooking. Op het aanrecht ligt de folder van de afhaalchinees. Lezen over koken is leuk en het voelt als vooruitgang. Maar je leert het pas als er een keer iets aanbrandt.

Lees verder: NLP-boeken: de top 10

28. Wie het vak kent, moet het bijhouden

Iemand haalde twintig jaar geleden zijn EHBO-diploma. Het hangt nog aan de muur. Op een dag zakt er op het werk een collega in elkaar en iedereen kijkt naar hem. Hij weet nog dat er iets was met een stabiele zijligging. Het diploma is er nog. Wat hij toen kon, is weggezakt.

Lees verder: NLP-nascholing

Werken met mensen

29. Soms heb je iemand nodig die meekijkt

Je zoekt al tien minuten je bril. Op tafel, in je jaszak, in de auto. Dan komt je dochter binnen, kijkt je aan en wijst naar je hoofd. Zo gaat het ook met vragen waar je al maanden mee rondloopt. Je bent niet dom, je staat er alleen te dichtbij. Een ander ziet het vaak in één gesprek.

Lees verder: Coachingsessie van 50 minuten

30. Coachen is niet oplossen

Een collega vertelt bij de koffieautomaat dat ze vastloopt met haar project. Jij weet meteen wat ze moet doen en zegt het. “Ja, maar dat kan niet, want…” Je probeert een tweede oplossing. Weer “ja, maar”. Na de derde geef je het op. Een oplossing had ze niet nodig, ze wilde eerst hardop nadenken.

Lees verder: Wat is coaching?

31. Knikken is nog geen ja

In het teamoverleg legt de manager de nieuwe werkwijze uit. “Iedereen akkoord?” Er wordt geknikt, niemand zegt iets. Maandag werkt iedereen gewoon weer zoals altijd. Ze hadden niet gelogen. Knikken betekende alleen: ik heb je gehoord, mag ik nu terug naar mijn werk?

Lees verder: NLP voor leidinggevenden

32. Verkopen is helpen kiezen

Je loopt een fietsenwinkel binnen. De eerste verkoper begint meteen over de duurste e-bike, met alle snufjes. Je zegt dat je nog even rondkijkt en loopt naar buiten. In de volgende winkel vraagt iemand: “Waar ga je mee fietsen, en hoe ver?” Twintig minuten later reken je af. Hij heeft amper iets aangeprezen.

Lees verder: NLP voor sales

33. Weet wat de ander nodig heeft voordat je iets vraagt

Twee zussen maken ruzie om de laatste sinaasappel. Hun moeder snijdt hem eerlijk doormidden. De een perst haar helft uit en gooit de schil weg. De ander raspt de schil voor een taart en gooit het vruchtvlees weg. Eén vraag vooraf, “waar heb je hem voor nodig?”, en ze hadden allebei alles gehad.

Lees verder: NLP in onderhandelingen

34. Zenuwen horen bij een podium

Op een bruiloft moet de getuige speechen. Zijn papiertje trilt. Naast hem zit een oom die al dertig jaar voor zalen staat. “Heb jij dit nou nooit?” vraagt hij. De oom lacht: “Elke keer. Ik noem het alleen anders: dan weet ik dat het ertoe doet.” De oom heeft die spanning ook. Hij geeft er alleen een ander verhaal bij.

Lees verder: NLP voor presenteren

35. Je hoeft niet luider te worden

De vergadering loopt al een uur. Drie mensen praten door elkaar heen, steeds harder. In de hoek zit een collega die nog niets heeft gezegd. Dan zegt ze rustig: “Volgens mij hebben we het over twee verschillende problemen.” Het wordt stil. Iedereen kijkt haar aan. Ze had het uur gebruikt om te luisteren.

Lees verder: NLP voor introverten

36. Na een fout: volgende bal

Een keeper laat een makkelijke bal door zijn handen glippen. 1-0. De rest van de helft staat hij in gedachten nog bij dat ene moment. De tweede bal ziet hij daardoor te laat. De eerste fout kostte één doelpunt. Het blijven hangen kostte de wedstrijd.

Lees verder: NLP voor sporters

37. Een sollicitatie is een gesprek, geen examen

Iemand zit in de wachtruimte en oefent in zijn hoofd de antwoorden. Sterke punten, zwakke punten, waar zie je jezelf over vijf jaar. Binnen dreunt hij ze netjes op. Het gesprek blijft stroef. De kandidaat na hem vraagt halverwege: “Wat maakt iemand hier succesvol?” De sfeer verandert. Nu praten er twee mensen met elkaar.

Lees verder: NLP voor sollicitatiegesprekken

38. Een team verandert niet in één middag

Het team gaat een dag de hei op. Er worden flip-overs volgeschreven, er wordt gelachen, iemand zegt iets wat al lang gezegd moest worden. In de auto terug is iedereen enthousiast. Drie weken later staan de flip-overs opgerold achter de kast. De dag was goed. Er was alleen niets afgesproken over de dinsdag erna.

Lees verder: NLP-training voor je team

Ondernemen en kiezen

39. Begin voordat je er klaar voor bent

Iemand wil al twee jaar voor zichzelf beginnen. Eerst moet het logo af. Dan de website. Dan nog die ene cursus, voor de zekerheid. Een oud-collega begint in dezelfde maand met één klant en een factuur in Word. Na een jaar heeft zij twintig klanten en een lelijke website. Hij heeft een prachtig logo.

Lees verder: NLP voor ondernemers

40. Als zzp’er ben je zelf je belangrijkste gereedschap

Een timmerman slijpt zijn beitels elke week. Niemand vindt dat gek. Een zelfstandig adviseur koopt een nieuwe laptop, een beter boekhoudpakket en een tweede scherm. Maar zijn werk bestaat uit gesprekken voeren, en daar heeft hij sinds zijn studie niets meer aan gedaan. Zijn belangrijkste gereedschap ligt al jaren ongeslepen in de kist.

Lees verder: NLP voor zzp’ers

41. Kies op kwaliteit, niet op het mooiste verhaal

Je zoekt een aannemer voor je verbouwing. De eerste heeft een glanzende folder en belooft dat alles in zes weken klaar is. De tweede heeft geen folder. Hij zegt: “Rij maar even langs bij de familie waar ik vorig jaar gewerkt heb, en vraag hoe het ging.” Bij wie teken je?

Lees verder: NLP-opleiding kiezen

42. Een keurmerk zegt iets, maar niet alles

Op de deur van het restaurant zit een sticker van de inspectie. Mooi, de keuken is schoon. Maar je kijkt ook naar binnen. Zit het vol? Hoe ruikt het? Kijkt de ober je aan? De sticker vertelt je dat het veilig is. Of je er lekker eet, moet je zelf uitzoeken.

Lees verder: Het ABNLP-keurmerk

43. Luister naar wat je deelnemers zeggen

Een kok vindt zijn nieuwe gerecht het beste wat hij ooit gemaakt heeft. Hij blijft in de keuken en wacht op complimenten. Een andere kok loopt elke avond even de zaal in en kijkt welke borden halfvol terugkomen. Hij vraagt niets, hij kijkt alleen. Na een maand staat er bij hem iets anders op de kaart.

Lees verder: Ervaringen met de NLP-opleiding

44. Wat je in jezelf stopt, pakt niemand je af

De auto die je vijf jaar geleden kocht, is de helft minder waard. Je telefoon van toen ligt in een la. De baan die je had, bestaat misschien niet meer. Maar wat je toen leerde over hoe je een moeilijk gesprek voert, gebruik je vandaag nog. Het is zo ongeveer het enige wat je bij elke verhuizing, elke baan en elke tegenslag gewoon meeneemt.

Lees verder: NLP Practitioner online

45. Proeven mag

Bij de kaasboer vraag je of je een stukje mag proeven. Niemand vindt dat raar. Je koopt daarna een heel stuk, of je loopt door naar een andere soort. Bij een opleiding denken mensen vaak dat ze meteen moeten beslissen over het hele traject. Dat hoeft niet. Kom eerst een dag kijken of het bij je past.

Lees verder: NLP in één dag

Verder groeien

46. Eerst voor jezelf, dan voor anderen

Een zwemleraar die zelf net het hoofd boven water houdt, leert niemand zwemmen. Hij kan de slagen uitleggen, maar zodra een kind in paniek raakt, weet hij het ook niet meer. Met mensen begeleiden werkt het net zo. Wat je bij jezelf nog niet hebt uitgezocht, kom je vroeg of laat tegen in het gesprek met een ander.

Lees verder: NLP voor jezelf of voor anderen

47. Wie lesgeeft, leert het meest

Een student geeft bijles om wat bij te verdienen. De eerste keer vraagt de leerling: “Maar waarom doe je dat zo?” Hij opent zijn mond en merkt dat hij het niet weet. Hij deed het altijd zo, en het werkte. Die avond zoekt hij het voor het eerst echt uit. Aan het eind van het jaar haalt hij zelf zijn hoogste cijfer.

Lees verder: Hoe word je NLP-trainer?

48. Na de basis begint het pas

Op de dag dat je je rijbewijs haalt, kun je autorijden. Tenminste, dat staat op het papiertje. Echt rijden leer je in de maanden daarna: in de regen, in de spits, met een huilend kind achterin. Het examen was de start. Wat je daarna doet, bepaalt hoe goed je wordt.

Lees verder: NLP Master Practitioner: dit leer je extra

49. Eén dag kan je kijk op je werk veranderen

Ik sta sinds 2002 voor de klas als docent wiskunde en natuurkunde, en ik was mentor. In die mentorgesprekken haalde ik er niet altijd uit wat ik wilde. Toen begon ik zelf aan een NLP-opleiding. Na de eerste dag al kon ik mijn leerlingen als mentor veel meer bieden. Mijn vak en mijn leerlingen waren hetzelfde gebleven. Ik voerde de gesprekken alleen anders.

Lees verder: NLP Practitioner Opleiding

50. Je bent nooit klaar

Ik word 50 en dit zijn vijftig lessen. Het klinkt als een afgeronde lijst, maar zo werkt het niet. Volgende week staat er weer iemand voor me die een vraag stelt waar ik geen antwoord op heb. Dat is geen probleem, daar begint nummer eenenvijftig. Wie denkt dat hij klaar is met leren, is vooral gestopt met opletten.

Lees verder: E-book NLP in een notendop

Zo zet je de volgende stap

Lezen is een begin. Je leert het pas als je het doet. Wil je weten welke manier van NLP leren bij je past? Dit zijn de drie stappen die de meeste mensen zetten:

• Start de Gratis NLP-training: thuis, in je eigen tempo.
• Kom naar NLP in één dag: je oefent de technieken zelf, in de zaal.
• Volg de NLP Practitioner Opleiding: de hele opleiding, in de zaal bij de NLP-opleiding in Tilburg.